Asperger Sendromu Hakkında


Asperger belirtisi, otistik gurubun bir kısmı olan bir özürdür. Bu genellikle, gurubun henüz ”yüksek” doğrultusunda yer aldığı varsayılan şahıslara makul bir tanıdır.
Guruptaki henüz farklı tanılar, otisim ve yüksek fonksyonlu otisimdir.
Asperger belirtisi ve yüksek fonksyonlu otisim genellikle birbirinin adına kullanırlar.
Asperger belirtisi herşeyi etkileyen bir ilerleme sorunu (PDD Pervasive development disorder) (HEGB) olarak sınıflandırılmıştır: bu da yaşamın her yönünü etkilediği mananına gelir.

John’un hikayesi

İnsanlar John’la karşılaştıkları vakit, onun kimi sorunları olduğunu fark edemeyebilirler.
John, herkes gibi okula gitmeyi defa istiyordu ve olaylara katılamadığı içersinde de defa hüsrana uğradı.
Hiçbir vakit takımlara seçilemiyordu, ve bahçede oynarken başka çocuklara katılamıyordu.
Ancak, matematik ve bilgisayarda defa iyiydi, ve arkadaşlarını, şakaları hatırlamadaki harika hafızasıyla eğlendirebildiğini keşfetti.
18 yaşına geldiği zaman John’a Asperger belirtisi tanısı kondu.
Daha ardından ise disleksiya ile tanımlandı, bu arada çöküntü da geçiriyordu.
Yetişkinliğe ismim atarken, GCSE ve A-level (mezuniyet) notlarının defa iyi olduğu halde, kalifiye bir takviye sağlanana kadar, üniversite hayatıyla baş etmekte defa zorlandı.
Mülakat teknikleri ve gününü örgütlü etmekte, kalifiye takviye görene kadar, iş bulmakta defa zorlandı, bu takviye ona çoğu kapıyı açtı.
İş verenleri onun defa çalışkan ve ayrıntılara ilgi eden birisi olduğunu düşünüyorlar.
Jane’nin hikayesi
Jane’in okulda defa dostu yoktu ve okul bahçesinde oynanan hayali oyunları anlayamıyordu.
Başkalarının düşündüğü fakat söylemediği şeyleri söylediği içersinde, arkadaşları ona defa kaba birisi olduğunu söylüyorlardı.
Bir erişkin şeklinde de aut çıkıp arkadaşlarla kaynaşmayı defa zor buldu, fakat satranç oynamaktan defa keyif alıyordu, eşiyle de bir satranç kulübünde tanıştı.
Kocası ve çocukları onun bir rutine bağlı kalmak istemesini ve ani değişikliklerden aşırı rahatsız olmasını anlayışla karşıladılar, ev hayatlarını da buna göre ayarladılar.
Jane bir muhasebeci olarak iş buldu, işi, iş yerinde yapısal farklılıklar olup, çoğu gayret gösteren değişene kadar defa iyi gidiyordu.
Jane bunlardan yüksek miktarda huzursuz oldu, ve bir hekime gitti.
Doktor onu, nihayetinde ona asperger belirtisi tanısı koyan bir pisikoloğa havale etti.
Asperger belirtisi olan kişilerin ne gibi meseleleri vardır?
Asperger belirtisi belirsiz bir haldir – görünmeyen bir belirti bulunduğu içersinde, bu belirtisi olan şahıslar, çoğu şahıs doğrulusunda hatalı anlaşılmıştır.
Belirsizdir, bu arada tanımlanması da zahmetlidir, çoğunlukla, ”üçlü bir eksiklik” olarak tarif edilmiştir – üçlü bir zorluklar seti.
toplumsal ilişkilerde zorluklar
iletişimde zorluklar
hayal gücünde zorlanmalar
Asperger belirtisi, genellikle kalifiye ilgilerin olmasını ve rutin bozulduğu vakit aşırı rahatsız olmayı kapsar.
Aşağıda bu üç zorluklarla alakalı kimi tecrübeler belirtilmiştir.
Toplumsal ilişkilerde zorluklar
”Bir parti inşa etmeyi defa istiyorum fakat sebep örgütlü edebileceğim ile ilgili hiçbir fikrim yok.”
”Arkadaş edinmeyi defa zor buluyorum.”
”İnsanlarla kaynaşmak tabii olmuyor, kaynaşmayı öğrenmem gerekmektedir.”
”Bazan vaziyetleri ve göstergeleri hatalı anlıyoruz.”
”Sanki görünmez bir duvarın arkasındayım.”
”Reçel kavanozuna kapanmış bir arı gibi hissedip farkediyorum.”
” İlişkilerle alakalı fikirlerimi filimlerden edindim.
Bu bakış açısının defa gerçeğe yakın olmadığını biliyorum.”
”Toplumsal konularda ip uçlarını zor algılıyorum ve eksiklikleri yaptığım vakit ne yapmam gerekliliğini kestiremiyorum.”
”Olaylara katılma yetimin eksikliğine defa üzülüyorum.”
”Bazan yanlızca bakarak başkalarının yaşını ya da sosyal statüsünü anlamakta, herkesten daha çok zorlanıyoruz.”
”Bazan bir konuşmayı devam ettirmekte zorlanıyoruz.”
”Bazan farklı ülkelerden olan insanlarla anlaşmayı henüz basit buluyoruz.”
İletişimde zorluklar
”Bazan başkalarının söyledikleri şeyleri anlamakta zorluk çekiyoruz.”
” ”İki ile ikiyi toplayamıyor” gibi deyimleri anlamakta zoruk çekebiliriz.”
”Söylenenleri sözcüğü kelimesine algılamaya meyilliyiz.”
”Bazan, başkalarının konuyla ilgilenmediğini fark edemeyip, bişi ile ilgili durmadan konuşuruz.”
”Sıralı bir şeyler yapmakta zorlanırız, sıramızın yaklaştığını anlayamayız.”
”Bazan kendimizi anlatmakta zorluk çekeriz.”
”Eğer, asperger sendromunuz varsa, konuşmaları kavramak, ecnebi bir dili anlamaya benzer.”
”Bazan göz ilişkisi kurmakta zorluk çekeriz ve hem de göz ilişkisi kurmak kendimize efkâr verebilir, insanlar da bizi bu sebepten hatalı anlayabilirler, dürüst olmadığımızı ya da kasıntı olduğumuzu düşünebilirler.”
Hayal gücünde zorluklar
”Çoğumuz başkalarının ne hissettiğini anlamakta zorlanırız.”
”Çocuk olarak bazan, oyun bahçesinde oynanan ve hayal kuvveti gerektiren hikayelere ya da şakalara katılamayız.
Bu bazılarımızın büyürken öğrendiğimiz bir şeydir.”
”Başkalarını ne bildiğini anlamakta zorlanırız.
Daha defa zorlandığımız bir alan ise başkalarını ne düşündüğünü anlamaktır.”
”Hikaye ve piyesleri anlamakta zorluk çekeriz.”
”Bazan başkalarının hissettikleriyle özdeşleşmekte zorluk çekeriz.”
”Duyguların ve surat mimiklerinin ne ifade ettiğini kavramak bizim açımızdan defa zahmetlidir – birisi çok büyükte gülümsüyorsa, henüz açık anlaşılır, fakat, daha düşük bariz mimikleri kavramak zahmetlidir.”
”İnsanlar iletişimde ve toplumsal ilişkilerde zorluk çekenlerin yanlızca asperger belirtisi olan şahıslar olmadığını unutmamalıdırlar.
Herkes bir yere kadar bunları zor bulur, fakat, asperger belirtisi olan şahıslar bunları henüz da zor bulurlar.”

Özel ilgiler

”Bizim hayatımızı yöneten kalifiye ilgilerimizin olması henüz muhtemeldir.”
”Ben kalifiye alaka olan bir şeyden ayrılmam gerektiği vakit, o şeyi bırakmayı defa zor buluyorum.”
”İlgimiz olan bir bölgede çalışabilmemiz ya da eğitim görebilmemiz içersinde, bazan kalifiye alaka duyduğumuz şeyleri geliştirebiliriz.”
”Bayraklara olan alakamı herkes paylaşamıyor.”
”Elektirik direklerine ve sebep yapıldıklarına bakmaktan harbiden de defa keyif alıyorum.”

Rutinler

” Rutine uygulanan farklılıklarla kafaya çıkmakta herkesten daha çok zorlanabiliriz.
Bu da tatile çıkmayı ya da yeni bir işe girmeyi defa zorlaştırabilir.”
”Eğer, önceden uyarılırsam, değişiklikten o kadar da rahatsız olmam, fakat bunun birdenbire karşıma çıkmasındansa, haberli olarak yapması lazım olur.”

Sebepler

Asperger belirtinine sebep olarak, etrafsal etkenler, beyin zedelenmesi, zor doğum ya da bebekken geçirilen hastalık gibi çoğu neden öne sürülmüştür.
Şu anda sebebin ne olduğuna kimse net olarak güvenilir olamıyor.
Araştırmalar halen sürmekte, fakat, kişilerin kalıtsal yapısının asperger belirtisinde ehemmiyetli rol oynadığı tahmin edilmektedir.

Genel yargı

Asperger belirtisi kültür ve dil ayırımı gözetmez.
Bu, kadınlardan defa erkekleri etkileyen bir haldir.
İnsanlar, asperger belirtisi olan kadınların karşılaştıkları zorlukları görmekte zorlanabilirler.
”Asperger belirtisi olan kişilerin, başka insanlara göre, disleksik olmaları, sindirim ve akıl sıhhati konusunda meseleler yaşamaları henüz olağandır.”

Neleri iyi yaparız?

Asperger belirtisi yaşam sürdürmek, endişelendirici ve üzücü bir vaziyet olabilir, fakat, bizim yapmakta iyi olabildiğimiz, herkesin ise yapmakta zorlandığı şeyler bulunmaktadır.
Birçoğumuz zekiyizdir ve IQ seviyemiz yüksektir.
Aşağıda bizim guruba dahil olanların yapmakta iyi bulunduğu kimi şeyler verilmiştir.
”Olay ve sayıları hatırımda harika şekilde tutabiliyorum – örneğin; otomobil plakaları ve çarpım tablosu gibi.
Telefon numaralarını yazmama dahi lüzum yok.
Şakaları, fıkraları ve hem de senoryoları hatırımda tutma yeteneğim harika.”
”On sene evvel yaptığım konuşmaların detaylarına kadar harika bir şekilde anımsıyorum.
(Bu da, başka şahıs bişiyi söylediğini hatırlayamazsa, tartışmalara neden olabilir!)”
”Çok güçlü bir adalet anlayışım var.”
”Bilgisayar paketleri ile ilgili defa yetenekliyim.”
”Yabancı dil öğrenme ile ilgili defa yetenekliyim.”

Bize neler yardımcı olabilir?

”İnsanlar asperger belirtisi olan kişileri kavramak içersinde gayret harcamalıdırlar.”
”Öğrenme ile ilgili yardıma ihtiyaç duyarız – mesela, ünivestedeyken haneye gelen bir yardımcı, bana kimi şeylerin sebep yapılacağını gözler önüne serdi,”
”Deneme yolu ile öğrenebiliriz.”
”Ev içindeki şeyleri, duygularımızı ve dostluğu öğrenebilmek içersinde desteğe ihtiyaç duyarız.”
”İnsanlar, açık ve net bir şekilde bizimle konuşarak – yapmamız gerekenleri anlaması basit bir şekilde anlatarak ve bu işleri yapar iken kendimize takviye olarak kendimize yardımcı olabilirler.”
”İş bulmak içersinde desteğe ihtiyacımız bulunmaktadır.
İş bulmada ve iş hayatımızı yönlendirirken aldığım takviye yaşamımı değiştirdi.”
”Kendi işimizi kuduğumuz vakit da desteğe ihtiyaç duyarız.”
”İnsanlar anlatmak iştediklerini alaya müracaat etmeden, açık ve net bir şekilde anlatmalıdırlar.
Bize ne söylediklerini hatırlamalı ve söylediklerinde meblağlı olmalıdırlar.”
”İnsanların, vaziyetimizi ve bazan acayip davranışlarımızı, anlayışla karşılaması ve kabul etmesi defa ehemmiyetlidir.

”Bazan insanların bizim dostluğu ya da bir konuşmayı başlatamadığımızı fakat kendimize yardımcı olurlarsa kendisi şartlarımızda olaylara katılacağımızı anlamaları ehemmiyetlidir.”
”Bizim içersinde kaidelerin açık olmalıdır.
Toplum içersinde ne yapıp yapmamamız gerektiğinin kendimize söylenmesi gerekmektedir.”
”Sıcak bir yaklaşımla, açık ve direk olmanız defa faydalı olacaktır.”
”İyi yönlerimiz ve yeteneklerimiz üzerinde yoğunlaşın.”

Tavsiye edebileceğimiz kitaplar

Tony Attwood Asperger’s Syndrome a guide for parents and professionals (Asperger belirtisi ebeveynler ve profesyoneller içersinde bir rehber) Jessica Kingsley Publishers 1998*
Gunilla Gerland A Real Person; life on the outside (Gerçek bir insan;dışlanmış hayat) Souvenir Press 2003*
Temple Grandin Thinking in pictures (Resimlerle düşünmek) Vintage Books 1996*
Temple Grandin ve Margaret Scariano Emergence Labelled Autistic (Acil Kaydedilmiş Otistik) Warner Books 1986*
Martine Ives What is Asperger Syndrome and how will it affect me? (Asperger belirtisi nedir ve beni sebep etkiler?) The National Autistic Society 2001*
Luke Jackson Freaks, Geeks and Asperger Syndrome (Geek ve Asperger Sendromu) Jessica Kingsley Publishers 2002*
Wendy Lawson Life Behind Glass (Camın arkasındaki hayat) Jessica Kingsley Publishers 2000*
Clare Sainsbury Martian in the Playground (Oyun Bahçesindeki Marslılar) Lucky Duck Publishing Ltd.

Comments 0

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Asperger Sendromu Hakkında