Robyn Davidson’ın, “Bazı gezginler her yerde kendilerini evinde hisseder, bazıları içinse hiçbir yer ev değildir. Ben de onlardan biriydim,” şeklinde film adına oldukça anlamlı -ve giderek de daha çok anlam kazanacak- bir cümlesiyle açılış yapan film, ilk önce 1975 yılının Orta Avustralya’sına götürüyor bizi; Avustralya Çölü’nü Alice Springs’den başlayıp Hint Okyanusu’na kadar yürüyerek geçmeyi planlayan Robyn’in macerasının başladığı noktaya…

Yaklaşık 3000 kilometrelik yolu yürüyerek geçmeyi düşünen Robyn için ‘deli’ diyeceksinizdir, niye böyle bir şey yaptığını anlamlandıramayacaksınızdır muhtemelen. Ama çok geçmeden de yanıldığınızı fark edeceksiniz. Bu yolculuğun bir maceradan ziyade bir şeylerin başarılmasını veya ispatlanmasını hedeflediğini söylüyor Robyn. Peki ya nedir bu şeyler? Geçmişin yaralarını sarabilmek mi, yoksa o alabildiğine boşluğun içinde, çölün sonsuz saflığında kafasını dinleme ihtiyacı mı, veya hiçbiri değil de, bir kadının da azminin ne kadar kuvvetli olabileceğini göstermek gibi tamamen farklı bir düşünce mi?

Aralara serpiştirilen ‘hatıralar’dan da yola çıkarak Robyn’in yolculuğuna herkesin kendi bakış açısından farklı yorumlar getireceği düşünüldüğünde bu sorunun cevabını izleyiciye bırakmak en doğrusu olacaktır. Bu evrensellik, romanın bir lütfu mu bilmiyorum ama öyleyse de John Curran’ın bunu filme yansıtmaktaki başarısı göz ardı edilemez. Evet, belki bazı noktalarda hikayenin derinliği tam olarak seyircinin içine işleyemiyor, sonuçta bir romandan uyarlandığından mıdır bilinmez, bir takım eksiklikler varmış gibi geliyor, ufak tefek kopukluklar oluşuyor, ana karaktere fazla yüklenildiğinden yan karakterler biraz geri planda kalıyor vs… Ama tüm bu küçük detayların yanı sıra yönetmenin, izlerken ve hatta izledikten sonra da üzerinde düşünülecek, tartışılacak türden bir çalışma çıkaramadığını söylersek de büyük bir haksızlık etmiş oluruz. Zira bahsettiğimiz evrensellik filmin bütününe layıkıyla yayılmış durumda.

Ayrıca bir maceranın içindeki olmazsa olmazlardan, birer tutam romantizm ile mizah da işin içine girince filmin seyri oldukça keyifli bir hal alıyor. Robyn’in, sadece dört devesi Dookie, Zeleika, Goliath ve Bub ile çok sevdiği siyah köpeği Diggity’yi yanına alarak çıktığı macerada belli başlı ihtiyaçlarını karşılayabilmesi için National Geographic’in yolculuğuna sponsor olmasını istemesi üzerine yanına zoraki bir şekilde katılan fotoğrafçı Rick’e gönlünü kaptırması, her ne kadar biraz ani gelişip yapay görünse de hikayeye hoş bir soluk katıyor. Üstüne Aborjinler’in de olaya dahil olmasıyla birlikte filmin mizahi yönü gayet iyi dengeleniyor.

Öte yandan filmde en çok göze çarpan ayrıntılardan biri, karakter ile seyirci arasındaki bağın bir türlü kurulamaması. Bu tarz filmlerde genellikle kahramanımızla birlikte biz de onun tattığı duyguları tadarız, onunla birlikte adeta macerasına eşlik ederiz. Robyn’e baktığımızda ise o yalnızca anlatıcı, biz de dinleyiciyiz.

Yalnız bu noktada oyuncudan kaynaklanan bir durum olduğu düşünülmesin. Bilakis Mia Wasikowska son derece iyi bir performans çıkarıyor, gerçek Robyn’e olan benzerliğiyle de ayriyeten dikkat çekiyor. Bana sorarsanız en fazla filmin belgesel tadında oluşu bunda etkili. Amma velakin filmi belgesel edasıyla izlediğimiz takdirde bu soğukluğu bir kusur olarak değerlendirmek de yanlış olur. Hatta bu düşünceyi destekler nitelikteki, kamerasını büyük bir ustalıkla kullanan Mandy Walker’ın elinden çıkan muhteşem görüntüleri ve itinayla seçilmiş harikulade müzikleri hesaba kattığımızda filme olumlu yansıdığını dahi söyleyebilirim.

Ara sıra özellikle yerlilerin bulunduğu sahnelerde alttan alttan sosyal ve kültürel mesajlara da yer veren Çöldeki İzler, üzerinde durduğu insani ve felsefi konuların yanında bu yaklaşımıyla da merak uyandırıyor. Benzerine pek sık rastlayamayacağımız türden, görülmeyi de kesinlikle hak eden bir yapım.

Çöldeki İzler / Tracks

Vizyon Tarihi: 18 Temmuz 2014
Yapımı: 2013 – Avustralya
Tür: Biyografi
Süre: 110 Dak.
Yönetmen: John Curran
Oyuncular: Mia Wasikowska, Emma Booth, Rainer Bock, Adam Driver, Jessica Tovey
Senaryo: Marion Nelson, Robyn Davidson
Yapımcı: Iain Canning, Emile Sherman

Silahlı çatışmalar değil, gerçekler konuşuyor

Usta İngiliz casusluk romanları yazarı John le Carré, bir dönem İngiltere’nin gizli haberalma servisi olan MI6’de (Askeri İstihbarat Bölüm 6) görev aldığı için oradan edindiği tecrübeleri de hikayelerine yansıtarak türün içinde ayrı bir yer edinmiştir. İlk olarak 1965’te The Spy Who Came in from the Cold adlı eserini Martin Ritt sinemaya uyarladıktan sonra günümüze kadar romanları gerek sinemada gerek televizyonda defalarca karşımıza çıkmıştı. En taze olarak da 2011’de Tinker Tailor Soldier Spy’ı izlemiştik. Şimdi ise üç yıllık aranın ardından en son yazdığı romanlarından biri olan A Most Wanted Man, Anton Corbijn yönetmenliğinde beyaz perdedeki yerini alıyor. Zamanında konsolos olarak bulunduğu Hamburg’u öyküsüne mekan seçen John le Carré, romanı yazarken de Almanya’da yaşayan Murat Kurnaz’ın hikayesinden ilham almış.

Guantanamo’da haksız yere Taliban damgası yiyerek tutuklu kalan ve işkence gören Murat Kurnaz’ın o süreç boyunca yaşadıklarını anlattığı Hayatımın Beş Yılı adlı kitabı John le Carré’ye A Most Wanted Man’i yazarken yol göstermiş bir nevi. Film, Rus bir baba ile Çeçen bir annenin oğlu olan Issa Karpov’un Rusya’da maruz kaldığı işkencelerden canını kurtardıktan sonra Hamburg’a yasa dışı yollardan giriş yapmasıyla başlıyor. 11 Eylül travmasının ardından herhangi sakallı bir Müslüman’ın terörist olabileceği düşüncesiyle hareket edildiği için dış görünüşü yüzünden Karpov da çabucak bir istihbarat biriminin dikkatini çekiyor ve birimin başındaki Günther Bachmann tarafından direk gizli takibe alınıyor. Ardından iyi kalpli bir Türk anne-oğulun evine sığınıyor. Orada Melik ve annesi Leyla onu Tanrı misafiri olarak kabul ediyor ve Melik, Issa’nın Hamburg’a gelme sebebinin babasından kalan ciddi miktardaki paraya ulaşmak olduğunu öğrenince avukat arkadaşı Annabel ile tanıştırıyor.

İşinde son derece deneyimli ve çok da zeki bir ajan Günther Bachmann. Polislerden Issa’ya dokunmamalarını istiyor çünkü Issa’nın yüklü miktardaki bir paranın peşinde olduğunu biliyor ve onun parasıyla da bazı Müslüman yardım kuruluşları üzerinden para alışverişi yapan Dr. Abdullah’a, Dr. Abdullah’la da İslami terör örgütlerinin başına ulaşmayı hedefliyor. Yani kendi deyişiyle baraküda yakalamak için küçük balığa, köpek balığı yakalamak için ise baraküdaya ihtiyacı var. Aslında oldukça vicdani, insancıl ve akıllıca bir plan yapan ve bunu uygulamaya koymak için başta CIA’den olmak üzere tüm gerekli izinleri de sağlayan Günther’in gözden kaçırdığı önemli ayrıntı ise, bu devirde onun yaptığı planların ancak bir yere kadar işleyebileceği, o noktadan sonra kontrolün daha üst birimlere geçerek işin insancıl boyutunun umursanmayacağı ve kısaca dünyayı daha güvenli bir yer yaparken vicdana yer verilmeyeceği…

Zaten kullandığı arabadan, gittiği bardan, takındığı tavırlardan ve duruşundan anlaşıldığı üzere Günther, pek bu devrin adamı gibi değil, ayrıca diğer casusluk hikayelerindeki gibi bir ajan da hiç değil. Jason Bourne, Ethan Hunt ve James Bond gibi popüler, havalı ajanların aksine normal insana çok daha yakın bir karakter Günther. Film de keza aynı şekilde; alıştığımız tarzda, arabalı kovalamacaların, patlama-çatlamaların ve silahlı çatışmaların bolca yer aldığı aksiyon üzerine kurulmuş bir casusluk hikayesi anlatmıyor. Aksine -hemen hemen her John le Carré uyarlamasında olduğu gibi- gerçekçi ve düşündürücü bir yapıya sahip. Birçok farklı noktaya değinerek çarpıcı mesajlar veren, ciddi, sarsıcı, gerilimli, hüzünlü ve hayli etkileyici bir film duruyor perdede. Üstelik hiçbir şekilde komplike bir hal almayıp Avustralyalı senarist Andrew Bovell’ın rahat anlatımıyla kafalarda soru işareti bırakmayarak gayet anlaşılabilir bir formda ilerliyor.

Bu noktada filmin sürükleyici özelliğine şüphesiz her biri birbirinden kaliteli oyuncuların da büyük katkısı dokunuyor. Bilhassa da henüz yedi ay önce, genç yaşında talihsiz ve zamansız bir biçimde kaybettiğimiz usta aktör Philip Seymour Hoffman’ın ayakta alkışlanacak cinsten enfes performansına değinmek gerekiyor. Bitkin ve çökmüş vaziyette, tam da Günther Bachmann gibi bir ajan karakterine cuk oturan Hoffman, tüm filmi sırtlamayı başarıyor. Üzücü olan ise bu, kendisini son kez başrolde izlediğimiz film…

Ayrıca Hoffman’a film boyunca eşlik eden Rachel McAdams, Willem Dafoe, Robin Wright, Grigoriy Dobrygin ve Daniel Brühl de gayet etkili performanslar çıkarıyor. Kısa rollerde izlediğimiz yerli oyuncularımız Derya Alabora ve Tamer Yiğit de göründükleri sahnelerde üzerlerine düşeni fazlasıyla yerine getiriyorlar.

Öte yandan Kontrol ve Centilmen filmleriyle tanıdığımız Hollandalı yönetmen Anton Corbijn’in aynı zamanda fotoğrafçı da olduğunu göz önünde bulundurursak Benoît Delhomme’un müthiş sinematografisinde onun da bir miktar payı olduğunu görebiliriz. Hikayenin ruhunu harikulade yansıtan, adeta birer fotoğraf gibi duran, genellikle gri ve soluk tonlardaki görüntüler filmi enfes bir şekilde tamamlıyor.

Buraya kadar kusursuz ilerleyen filmin bazı ufak tefek açıkları da var maalesef. En basitinden senaryodaki tahmin edilebilir noktalar filmin ritmini az da olsa düşürebiliyor. Olaylar çok hızlı geliştiği için bir iki yerde seyirci filmden kopabiliyor. Ayrıca Issa ile Annabel’in arasındaki ilişki de böyle bir filmin içinde sırıtacak kadar klişe kalıyor. Amma velakin bu tarz küçük teferruatlar, siz filmi merakla ve dikkatle izlerken kaybolup gidiyor.

İnsan Avı / A Most Wanted Man

Vizyon Tarihi: 05 Eylül 2014
Yapımı: 2013 – Almanya, ABD, İngiltere
Tür: Gerilim
Süre: 121 Dak.
Yönetmen: Anton Corbijn
Oyuncular: Rachel McAdams, Willem Dafoe, Philip Seymour Hoffman, Derya Alabora, Robin Wright
Senaryo: Andrew Bovell
Yapımcı: Stephen Cornwell, Tessa Ross

Korku türünde, sadece Amerikan değil, dünya sineması içinde de zaman geçtikçe özgünlükten yoksun eserler üretilmeye başlandı. Hele ki ‘perili ev’ ve ‘musallat ruh’ temalarının ise iyice suyu çıkarıldı. Zaten artık seyirciler de herhangi bir lunaparktaki korku tünelinden alacakları, iki çığlık atıp yerinde zıplama hazzını tatmin etmek üzere salonları doldurur hale geldiler. Anlayacağınız, James Wan imzalı Insidious ve The Conjuring (hep aynı örneği verdiğimin farkındayım!) tarzında istisnaları saymazsak, yıl içinde kolay tüketildiği gibi görmezden de gelinebilen o kadar fazla yapım geçip gidiyor ki artık tek tük iyi sayılabilecekleri bile ayırt etmek zorlaşıyor. Neyse ki ta Avustralya’dan çıkıp gelen The Babadook, düşük mü düşük bütçesine rağmen o kadar gişe canavarının içinde, adını duyurmayı bir şekilde başarıyor ve korku sinemasına geleceği hayli parlak bir kadın yönetmen kazandırıyor.

1991′de NIDA’dan (Avustralya Ulusal Drama Sanatları Enstitüsü) sahne sanatları bölümünden mezun olan fakat aktrisliğin yanında çocukluk hayalini gerçekleştirmek için senaristliğe ve yönetmenliğe de ilk kez 2005′de Monster adlı bir kısa filmle soyunan Jennifer Kent, ilk uzun metrajında ise bu festivalleri dolaşıp yoğun ilgi gören kısa filminden yararlanmayı seçiyor. Monster’daki, bir annenin evine musallat olan kötü ruh fikrini alıp çok daha incelikli bir hikayeye oturtuyor. Bir huzurevinde çalışan Amelia, kocasını, hamileyken kendisini doğuma yetiştirmeye çalıştığı vakit geçirdikleri bir kaza sonucu kaybetmiş. Olayın üstünden yaklaşık yedi yıl geçmesine rağmen hala bu trajediden kendini kurtaramayan Amelia, sorunlu oğlu Samuel ve şirin köpeğiyle büyükçe bir evde tek başına yaşıyor. Samuel, geceleri okudukları masallardan çok fazla etkilenen, hayal dünyası geniş olduğu için sosyal hayatta zorluklar çeken bir çocuk. Bir gece Samuel’in seçtiği “Mister Babadook” isimli bir kitabı okumalarıyla da bu durum iyice kötüleşiyor.

Ürkünç resimler ve tekerlemelerle dolu kitap, anne-oğlun hayatını yavaş yavaş bir kabusa dönüştürmeye başlıyor. Kitabı yok etmeye çalıştıkları sürece işler daha da sarpa sarıyor. Etrafta dolaşmaya başlayan gölgeler ve sesler gittikçe evi esir alıyor, kapılar kendiliğinden açılıp kapanıyor vs. Buraya kadar hikaye kulağa son derece tanıdık geliyor ama Babadook’un aileye dehşet saçan kötücül bir yaratıktan ziyade çok daha boyutlu bir şeyi simgelediği ortaya çıktıkça işler değişiyor. Babadook aslında Amelia ile Samuel’in acılarını yansıtıyor, yalnız bilhassa da Amelia’nın zihninden ve kalbinden besleniyor. Bir süre sonra geceleri uyuyamayıp kullandığı sakinleştiricilerle dünyadan kopmaya başlayan Amelia’nın, içine atıp durduğu üzüntü ve sıkıntılar kendisini sarıyor, buna inanmak istemeyip karşı koydukça da ‘canavarı’ kuvvetlendiriyor. Öyle ki kendi oğlunu bile öldürme isteğiyle çırpınacağı bir raddeye varıyor. Mühim olan soru ise, Amelia korkularıyla başa çıkabilecek ve onları kontrol edebilecek mi?

Bu noktada, bize maksadının ve hedefinin ne olduğunun açıklanmadığı Babadook’un gerçek olmadığını, sadece Ameila’nın bilinç altında yaşayıp onun hayallerinden ibaret olduğunu savunabiliriz. Çünkü Amelia, oğlunun davranış problemleriyle uğraşmaktan o kadar bitkin düşmüş ki kendi ruhsal sorunlarını göremez hale gelmiş. Zaten bir yerden sonra neyin hayal, neyin gerçek olduğunu seyirci de seçemiyor ancak oturup düşündüğümüz takdirde böyle bir karara ulaşmak çok da zor olmuyor. Fakat yine de filmin bu yönünün herkes için farklı bir anlam doğurabileceğini unutmamak gerekiyor. Zira Kent, Babadook’un ne olduğunu bize bırakmayı uygun görmüş. Ayrıca şunun da altını çizmiş, her ne kadar film korku türüne hizmet etse de bir sevgi hikayesi duruyor ortada. Nihayetinde anne sevgisinin gücüne karşı koyulamayacağı mesajı veriliyor ve perdedekinin safi korkutma amacı gütmediği, esasında çarpıcı, yoğun bir dram işlendiği anlaşılıyor.

Bu sebeple filme giden bir kısım izleyici kitlesi tarafından yeterince korkunç görülmeyeceğini belirtmekte fayda var. The Babadook, Kent’in de belirttiği üzere alışılmışın oldukça dışında, anlayan seyirciye birçok şey ifade edebilecek bir derinliğe sahip, ziyadesiyle özgün bir çalışma. Tabii burada Kent’in azımsanmayacak düzeydeki cesaretini ayakta alkışlamak lazım; henüz ilk uzun metrajında aynı alt metne sahip ama dram materyallerini öne çıkaran bir filmle kendini garantiye almak yerine riske girip dramı korkuyla harmanlayarak orijinal bir kimlik kazanıyor, doğrusu şapkayı hak ediyor!

Öte yandan Kent, oyuncu seçimlerinde de profesyonelce davranıyor. Amelia gibi zor bir karaktere, NIDA’da birlikte okuduğu arkadaşı Essie Davis’i gözünü kırpmadan yerleştiriyor ve Davis de rolünün hakkını veren harikulade bir performans çıkarıyor. Altı yaşındaki Samuel için ise Noah Wiseman’ı ilk görüşte beğenerek role oturtuyor ve böylece müthiş bir çocuk oyuncu keşfediyor.

Tüm bunların yanı sıra şüphesiz Kent’in en büyük ilham kaynağı olan, 1920′lerin başında ortaya çıkan Alman dışavurumculuğu, özellikle filmin soluk atmosferi, karanlık dekorları ve tedirgin edici ışık-gölge kullanımlarıyla anılıyor. Polonyalı görüntü yönetmeni Radek Ladczuk’un enfes sinematografisi, ürkütücü bir ev ortamı yaratmaya fazlasıyla yeterken o cansız görüntüler de filmin havasını mükemmel yakalıyor. Ayrıca Kent, hayranlık duyduğu eski korku filmlerine de -en belirgin biçimde Amelia’ya izleterek- saygısını sunuyor. Tüm bu esin kaynaklarını toplayıp kendi bakış açısıyla yorumlayarak da modern ve tamamen orijinal bir eser çıkartıyor. Hollywood’un ucuz klişelerinin ise (anne ile çocuğu koruyacak bir baba figürü eklemek ve olayları dinsel açıklamalarla donatmak gibi) birine bile yer vermiyor. Netice itibariyle de seyirciyi değişik yollardan etkileyen, derin öyküsüyle kafa kurcalayan, hayli ilginç ve değerli bir psikolojik korku sunuyor.

Karabasan / The Babadook

Vizyon Tarihi: 15 Ağustos 2014
Yapımı: 2014 – Avustralya
Tür: Dram, Gerilim, Korku
Süre: 92 Dak.
Yönetmen: Jennifer Kent
Oyuncular: Essie Davis, Adam Morgan, Craig Behenna, Daniel Henshall, Hayley Mcelhinney
Senaryo: Jennifer Kent
Yapımcı: Kristina Ceyton, Julie Byrne

Lokomotifi kontrol eden dünyayı da kontrol eder!

Düşlerimizde cennet misali muazzam bir yer olarak hayal ettiğimiz gelecek, geçmişten beri bilim kurgu sinemasında daha çok karamsar bir bakış açısıyla karşımıza çıkar ve genellikle insanoğlunun kendi sonunu nasıl getireceğine dair çeşitli felaket tellallıkları yapılır. Bu çok da uzak olmayan gelecek tasvirlerinde en basitinden, ya teknoloji insanlığı esir alır, ya salgın halinde yayılan virüsler dünyadaki yaşamı siler, ya da küresel ısınma gibi çeşitli doğal afetler neslimizi tüketir. Tüm bu kendi sonumuzu hazırladığımız kötücül senaryoların -özellikle son dönemde karşımıza çıkanları ele alırsak- aslında şu an içinde bulunduğumuz zamanlarda yaşanan bazı olayların daha ileriki yıllarda nasıl bir şekle bürüneceğini göstermesi gibi de bir ortak yönü bulunur.

İşte tek kelimeyle kendine hayran bıraktıran Snowpiercer da günümüzün gittikçe sarpa saran dünyasının incelikli ve sert bir alegorisini yapıyor bir bakıma. Küresel ısınmayı engellemek amacıyla atmosferin üst katmanına yayılan CW7 isimli bir yapay soğutucu materyali, küresel sıcaklığı düşürüp gezegeni tekrar yaşanabilir hale getirmesi beklenirken dozu iyi ayarlanamadığından dünya buzlar altında kalmıştır. Tüm yaşamın yer yüzünden silindiği bu buzul çağında hayatta kalan az sayıdaki bir grup insan da durmaksızın giden yüksek teknoloji ürünü bir trenin içinde yeni dünyayı kurmuştur. En ön bölümde zenginlerin, arada orta sınıfın ve kuyrukta da alt tabakadan çıkma yoksulların barındığı, yani insanların toplumsal sınıflandırmaya tabi tutulduğu trende kapitalist bir düzen hakimdir, ayrımcılık ve eşitsizlik boy göstermektedir.

Garibanlar arka kısımda gün ışığına bile ulaşamadan, kendi pisliklerinde yatıp, içinde ne olduğunu, neyle yapıldığını bilmek istemeyeceğiniz protein çubuğu adındaki zıkkımlarla yaşamlarını sürdürürken trenin ucunda herkesin keyfi yerindedir, millet diskolarda, partilerde eğlenip, lezzetli yemekler yiyip hayatın tadını çıkarmaktadır. Lakin on yedi yıldır süren bu ‘ebedi düzenin’ artık bozulma vakti, ya da filmin bir bölümünde kendini ‘şapka’ya, fakirleri ‘ayakkabı’ya benzeten ve “ben kafa için varım, siz ise ayaklar için” diyen Mason’ın tabiriyle ‘ayakkabının kafaya çıkma’ zamanı gelmiştir. Herkesin güvendiği ve sevdiği biri olan Curtis’in liderliğinde, daha önce denenmiş ve başarısız olmuş isyanların aksine bu sefer çok daha büyük çaplı bir ayaklanma yaşanacaktır. Amaç ise tüm vagonları geçip trenin burnuna, kutsal ve gizemli lokomotife, ilahi Wilford’a ulaşmaktır. Çünkü “lokomotifi kontrol eden dünyayı kontrol eder!”

Çocukluğundan bu yana trenlere düşkün olan ve büyüyünce trenlerde yaşamayı düşleyen Wilford’un en büyük hayali dünyadaki demiryollarının hepsini tek bir hat üzerinde bağlayan olağanüstü şatafatlı bir tren icat etmekmiş. Ama tabii insanın doğasında var her şeye hükmetme arzusu; bir nevi olacakları öngören ve seçkin bir azınlığı bu tren ile kurtaran Wilford’un da, aslında en başından beri istediği şey tüm insanlığı kontrol ederek yeni dünyanın tanrısı konumuna gelmekmiş meğer. İnsanlar ona tapıyor, ilahi görüyor, kutsal sayıyor… Yalnız bir şey var ki o bir diktatör, adalete yer vermiyor ve bu yüzden de her an yıkılmaya mahkum.

Diğer taraftan da film size, Wilford’un bu yoksul halkı, hizmet etmeleri için kullanmadıktan sonra ne diye treninde barındırdığını, onları aşağılayıp, tehdit edip, yine de öldürmeyip neden rezil vaziyette yaşamalarına izin verdiğini sordurtuyor. Parçaların tek tek yerine oturduğu vurucu ve sarsıcı son bölümde bu sorunun da yanıtı geliyor neyse ki…

Güney Koreli sinemacı, The Host ve Mother filmleriyle tanıdığımız Bong Joon-ho’nun ilk kez Hollywood ile çalıştığı filminde özgünlüğünden bir şey kaybetmeyip hatta bu işbirliğini lehine çevirerek usta yönetmenler kategorisine yükselmeyi başarması kanımca kuvvetli bir alkışı hak ediyor. Trendeki hiyerarşik yapılanma, dünyamızın şu anki düzeninin bir çeşit yansıması olduğu için de yönetmenin dillendirdikleri ayriyeten değer kazanıyor. Filmin yönelttiği toplumsal mesajların ve kapitalist sisteme getirdiği eleştirilerin anlamı da böylece büyüyor. Bu noktada filmin bu gerçekçi kurgusunun yanında Bong’un en önde gelen dayanağı da filmi uyarladığı post-apokaliptik hikayenin güçlü ve zengin içeriği. Jacques Lob ile Jean-Mark Rochette’in yarattığı, ilki 1982 yılında basılan ve kuvvetli bir politik alt metne sahip olan Le Transperceneige adlı çizgi romandaki üslubun, filmin böylesi ağır bir konuyu, izleyiciyi boğmayacak şekilde işleyebilmesinde ciddi bir katkısının dokunduğuna şüphe yok.

Tabii Bong’un bu enfes kıyamet sonrası atmosferini yaratırken türünün birçok kült örneğinden ilham aldığını da görüyoruz. Fakat buradaki en çok dikkat gerektiren nokta, tüm bu esin kaynaklarının filme aşılanmadan önce Bong’un süzgecinden geçerek ortaya tamamen yeni bir şey olarak çıkmaları. Yani Snowpiercer’ı tüm tanıdıklığına rağmen orijinal bir iş olarak değerlendirmemizin altında da Bong’un imzası yatıyor. Oluşturduğu bol detaylı distopik evren, çoğunlukla tek mekanda sıkışmış olsa da seyirciyi ele geçirmeyi çok iyi biliyor. Dört tarafı çelik yığınıyla kaplı upuzun bir kutunun içindeki insanların hissettirdiği klostrofobi sezgisi filmin her köşesine sinmiş vaziyette, harikulade kamera açıları ve renk paletleri de bunu fazlasıyla desteklemekte. Kimi anlarda dozu kaçan ama bu sayede de filmi hafifleten kanlı baltalı ve biraz da silah patırtılı aksiyon sahneleri ise mükemmel kotarılmış.

Ayrıca birbirinden iyi, fevkalade oyunculukların da filme gözle görülenden dahi fazla yardımı dokunduğunu unutmamak gerekiyor. Tilda Swinton’ın vasat bir oyunculukla kolaylıkla karikatürize bir şekle bürünebilecek Mason karakterinde hafızalardan çıkmayacak performansı, Chris Evans’ın Kaptan Amerika kostümleriyle uçup kaçtıktan sonra buraya gelip, üstelik başrolde yer alıp herkesin ağzını açık bıraktıran oyunu ve Ed Harris ile John Hurt’ın her zamanki müthiş duruşları en öne çıkanlar sadece. Bunların yanında Jamie Bell, Alison Pill, Octavia Spencer ve Bong’un müdavimleri Ah-sung Ko ile Kang-ho Song da adlarından söz edilmeyi fazlasıyla hak ediyorlar.

En nihayetinde toparlayınca Snowpiercer, son yıllarda karşılaştığımız post-apokaliptik ve distopik eserler arasında en önemlilerin başında geliyor. Şimdiden bir sürü tartışmaya yol açan, ‘umut dolu’ finali ise kanımca filmin üzerinde daha çok düşünülmesi ve kafa yorulması gerektiğinin başlıca göstergesi. Evet filmin en ufak bir açığından bile bahsetmedik ama zaten, bir film sınırlı şekilde piyasaya sürülmüş olmasına rağmen tüm dünyaya adını duyurup kendini beğendirmeyi başarıyorsa bu kadar övgüyü en başından hak etmiştir bence.

Snowpiercer

Vizyon Tarihi: Belirsiz
Yapımı: 2013 – ABD, GüneyKore, Fransa, Çek Cumhuriyeti
Tür: Bilim Kurgu, Dram
Süre: 109 Dak.
Yönetmen: Joon-ho Bong
Oyuncular: Chris Evans, Ed Harris, John Hurt, Tilda Swinton, Jamie Bell
Senaryo: Joon-ho Bong, Kelly Masterson
Yapımcı: Park Chan-Wook, Tae-sung Jeong

Günümüzde fena halde revaçta olan Marvel ve DC Comics’lerin sinema macerası aslında bundan dokuz yıl önce de yaygındı ve farklı şeyler yapmak gene büyük bir risk taşıyordu. Çizgi roman üstadı Frank Miller’ın meşhur serisi Sin City’yi de, Hollywood kalıplarına uydurmadan özgün ruhunu koruyarak piyasaya sürmek, takdir edersiniz ki pek kolay iş değildi. Miller, henüz daha genç ve tecrübesiz zamanlarındaki Robert Rodriguez’i de yanına alıp Quentin Tarantino’yu yardımcılığa oturtarak bu projeye dalmış ve belki de hiç beklemediği kadar büyük bir yankı uyandırmıştı. Sin City, son derece orijinal bir kalemden çıkmış, cinselliği, şiddeti ve kanı esirgemeyip daha çok yetişkinlere hitap eden çizgi romanı, “R rated” damgasını göze alarak olduğu gibi perdeye yansıtan oldukça ilginç bir üsluba sahipti ve kimisinin nefret edeceği, kimisinin ise zevkten bayılacağı bir havası vardı. Nitekim kısa sürede kendi hayran kitlesini de elde etmişti fakat nedense devam filmi ta dokuz yıl sonra geldi.

Akla ilk gelen soru belli; ikinci bölüm niçin bu kadar gecikti? Belki de Miller ile Rodriguez’in farklı projelerde yer almalarından dolayıdır, gerçi kendileri de cevaplayamadıktan sonra kim bilir? Önemli olan aradan geçen dokuz yılın devam filmine yarayıp yaramadığı. Doğrusunu söylemek gerekirse de dört dörtlük vaziyetteki ilk filmin mirasından beslenen ve üzerine fazla bir şey katmaksızın sadece gelişmiş teknolojinin nimetlerinden faydalanarak aynı tadı yakalamaya çalışıp bunu da başaran bir yapım duruyor karşımızda. Zaten neyse ki Miller ve Rodriguez, kült filmler arasına katılan eserlerine yakışacak bir devam filmi çekecek kapasitede bir yönetmen ikilisi. Yalnız diğer taraftan da tek tek değerlendirildiklerinde yönetmenlik becerilerinden bir parça kuşku duymamak da elde değil. Sin City’den bu yana geçen zamanda, teki The Spirit ile beklenmedik derecede büyük bir hayal kırıklığı yaşatırken diğeri de Machete gibi ortalamayı ancak tutturabilen B tipi filmlerle kariyerini sürdürmüştü. Yani ayrıldıklarında ortakken yakaladıkları başarıdan eser yoktu ve sanki adeta birbirlerinin tamamlayıcısı gibiydiler.

Bunu kendileri de anlamış olacak ki, en nihayetinde tekrar bir araya gelme kararını almışlar. Dokuz yıllık duraklama döneminden sonra Miller-Rodriguez ikilisi Quentin Tarantino’nun eksiğini hiçbir şekilde hissettirmeyerek hikayeyi kaldığı yerden devam ettiriyorlar. İlk filmdeki gibi yine sert, güçlü ve sevdikleri/korudukları kadınlar uğruna ölebilecek/öldürebilecek üç erkeğin birbiriyle kısmen paralel ilerleyen ve bir şekilde bağlanan öykülerine tanık oluyoruz. Film ilkine kıyasla daha derli toplu bir açılış yapıyor, ilerleyen sürelerde en sık karşılaşacağımız Marv karakteriyle ve onun dış ses anlatımıyla yola koyuluyor. İlk hikaye, hileci kumarbaz Johnny’nin Marcie adındaki bir striptizciyi şans meleği diye yanına alıp şehrin en tehlikeli adamı Senatör Roark’ı pokerde göz göre göre kızdırarak başına açtığı büyük belaya odaklanıyor. İkinci hikayede, ilk filmden tanıdığımız, tek aşkı Hartigan’ın ölümünü hala sindirememiş, üzüntüsü taze ve öcünü almakta kararlı dansçı Nancy ve onu koruyan iyi yürekli dev adam Marv ile karşılaşıyoruz. Hemen peşinden gelen üçüncü hikaye ise filmin ana hikayesi…

Geçirdiği ameliyat sonrası yüzü ve görünümü baştan aşağı değişmiş bir şekilde karşımıza çıkan Dwight McCarthy’nin etrafında şekillenen bölümde kendisini, hayatında sıfırdan temiz bir sayfa açmak için uğraşırken görüyoruz. Ne var ki, işler umduğu gibi gitmiyor ve geçmişte acı bir şekilde kalbini kırıp onu terk eden, üzerine de Damien Lord adında milyarder bir adam ile evlenen büyük aşkı Ava’nın, kocasını şikayet ederek yardıma muhtaç zavallı ayaklarında kapısını çalmasıyla kendini tekrar tehlikenin ortasında buluyor. Ava’nın baştan çıkarıcı güzelliği karşısında Basin şehrinde kimseye güvenilmeyeceğini unutan Dwight, hazır kıç tekmeleyecek birilerini arayan Marv’dan da yardım isteyerek Ava’nın uğruna öldürmek ve ölmek üzere kolları sıvıyor. Bu esnada Old Town’daki eski dostu Gail’e de uğramayı ihmal etmiyor. Anlayacağınız, ilk filmin neredeyse aynısı bir olay örgüsü ve benzer hikayeler var yine. Üçünün kesişim noktası Kadie’s Club, hepsinin -uzaktan ya da yakından- ortak hedefi de Roark.

Hikayesine bakıldığında, zaten kara film janrının gerektirdiği, aşk, ihanet, intikam, suç, para, femme fatale, tuhaf tiplemeler ve kasvetli mekanlar gibi hemen hemen her türlü temayı kullanan Sin City’nin alıştığımız çizgi romanlardan ayrışıp uçuk bir film noir havasına bürünmesindeki en etkili unsur da, şüphesiz Miller’ın yarattığı alternatif kabus dünya. Amerika kıtasına yerleştirilmiş bu hayali şehirde, adından da anlaşılacağı üzere aklınıza gelebilecek her türlü günah gece gündüz demeden işleniyor, sokaklar katil ve aşağılık insanlarla kaynıyor. Öldürerek hayatta kalınan bu şehir, tam anlamıyla cehennem gibi. Yalnız asıl dikkat gerektiren nokta ise bu cehennemin yansıtıldığı görseller. Miller-Rodriguez ikilisi, siyah beyaz çizgi romanın karelerini direk olarak alıp bilgisayarda şekillendirerek daha önce eşine rastlanmamış bir atmosfer yaratmışlardı. Bir bakıma çizgi romanı canlandırarak tamamen yeşil perde önünde, stüdyoda çekilmiş görüntülerin animasyonluğuyla filme tarif edilemez bir orijinalite kazandırmışlardı. Şimdi de gelişmiş teknolojiyle bunu bir tık daha ileri götürüyorlar.

Ayrıca bunun yanı sıra, siyah beyaz görüntülerdeki renklendirme numaralarının filme kazandırdığı estetik de gene fazlasıyla dikkat çekiyor. Bir bakıyorsunuz Ava’nın gözleri yeşil, pardesüsü mavi oluyor, Marcie komple renkleniyor veya Gail ile Nancy’nin dudakları kırmızı rujla kaplanıyor. Lakin dikkatinizi çektiği üzere -bazı kan efektleri ve model arabalar hariç- ilk filmde de olduğu gibi yine daha da cezbedici görünüp ön plana çıkmaları adına en çok femme fatale modeli, yani çekici, seksi ve ölümcül kadınlar renklendiriliyor. Buradan kadınların Sin City’nin en renkli karakterleri olduğu da anlaşılıyor.

Öte yandan A Dame to Kill For’un tüm teknik detayların yanı sıra ilk filmden üstün geldiği tek tük noktalardan biri ise iyice genişleyen yıldızlar geçidi. Haklı olarak rolü arttırılan Mickey Rourke, güzelliğiyle dikkatleri üzerine çeken Jessica Alba, olmazsa olmazlardan Rosario Dawson ve hayalet olarak görünse de varlığı yeten Bruce Willis’in yanına katılan, Josh Brolin (ameliyatlı Dwight), Jamie Chung (Miho karakterinde Devon Aoki yerine), Joseph Gordon-Levitt (Johnny), Dennis Haysbert (yeni Manute) ve filmin en gözde karakteri olup femme fatale tabirine cuk oturan Ava Lord’u harikulade bir performansla canlandıran Eva Green kadronun kuvvetlenmesine fazlasıyla yetiyorlar.

Uzun lafın kısası, A Dame to Kill For, pek bir yenilik getirmeyip ilk filmin gücüyle ayakta durduğu için tek başına değerli bir yapım olmaktan uzak. Fakat büyük ölçüde ilk filmin tadını yakalamayı başarıp devam filmi olarak bekleneni verdiği için seriyi ve çizgi roman sevenleri gayet memnun edecek bir iş olduğunu da belirtmek gerekiyor.

Günah Şehri: Uğruna Öldürülecek Kadın / Sin City: A Dame to Kill For

Vizyon Tarihi: 22 Ağustos 2014
Yapımı: 2014 – ABD
Tür: Aksiyon, Gerilim, Suç
Süre: 102 Dak.
Yönetmen: Robert Rodriguez, Frank Miller
Oyuncular: Bruce Willis, Jessica Alba, Joseph Gordon-Levitt, Eva Green, Mickey Rourke
Senaryo: Robert Rodriguez, Frank Miller, William Monahan
Yapımcı: Robert Rodriguez, Frank Miller

Bir zamanlar, Nikita ve Léon: Sevginin Gücü (hatta 5. Element ve Derinlik Sarhoşluğu’nu da dahil edebiliriz) gibi unutulmaz yapımlarla şanını yüceltip önemli yönetmenler kategorisine giren fakat sonrasında daha çok yapımcılık ile senaristlik kulvarına geçiş yaparak git gide değerini yitiren hafif çılgın Fransız sinemacı Luc Besson, son yıllardaki işleriyle de piyasa yönetmenlerinin arasından çıkıp kolay kolay eski saygınlığını geri kazanamayacağını kanıtlıyordu. Kendisi, son zamanlarda Hollywood’a yazdığı ısmarlama senaryolarla seri üretimlerin arkasında yer almayı iyice alışkanlık haline getirmiş ve yönetmenlik koltuğuna geçtiğinde de Arthur ile Minimoylar gibi vasat altı işlere imza atmaya başlamıştı. Geçen yılki kara mizah denemesi Malavita: Belalı Tanık’ta zar zor vasatı bulan Besson, ilk bakışta iddialı duran yeni projesiyle ise bir miktar hayal kırıklığı yaşatsa da neyse ki bu seviyeyi koruyabiliyor.

Besson, Lucy ile belki de son birkaç yıldır karaladığı çerçöp içinde ilk defa ana fikri ilginç bir hikaye yazıyor. Normal bir insanın beyninin yalnızca %10’unu kullanabildiğini savunan tezleri ele alıyor ve diyor ki, %100’üne ulaşırsak ne olur? Fikrinin bilimsel bir desteği olmadığını kendi de belirtiyor ama yine de bunu ciddiye almakta ısrar ediyor nedense? Bol aksiyonun yanında çok önemli sorular da soruyor ve kendi içinde tutarsız bir hal alınca film, insan neye dikkat edeceğini şaşırıyor. Scarlett Johansson’un, Under the Skin’deki Laura’sı ile Marvel’daki Black Widow’ının karması bir karakterde tüm çekiciliğiyle kötü adamları bir güzel haklayıp uçup kaçtığı ve Fransız sokaklarının yerle bir olduğu yani temponun tavan yaptığı seyir zevki yüksek sahnelere mi odaklanalım, yoksa Discovery Science’dan fırlamış evrenin doğuşuyla ilgili meselelerle kafa yorup bize yaşamın verildikten sonra onu nasıl kullandığımızı falan eleştirel bir şekilde düşünmeye mi çalışalım? Ben ilkini seçiyorum…

Meşhur Besson usûlü kadın karakterlerden biri Lucy de, başlangıçta sıradan ve hayli narin olup giderek güç kazanan ve tek kişilik dev kadroya dönüşen dişi kahramanlarından. Yalnız Lucy diğer Besson kızlarından bin kat daha yetenekli ve adeta bir mutanta benziyor. En azından Besson şunu düşünmüş (!), Lucy’yi direk anasının karnından süper insan olarak doğurtmuyor ve ilk etapta onun saf insan modeliyle de tanıştırıyor seyirciyi. Açılışta Tayvan’ın başkenti Taipei’de okuyan Lucy’yi, henüz birlikteliği çok taze olan, kirli işlere bulaşmış erkek arkadaşıyla birlikte bir otelin önünde, ne idüğü belirsiz bir çantayı sevgilisinin yoğun rızası üzerine otelde bekleyen Mr. Jang’e teslim edip etmeyeceğini tartışırken buluyoruz. Sonunda kaybeden Lucy oluyor ve otele girip çantayı Mr. Jang’e ulaştırmak zorunda kalıyor. Bunun üzerine çantanın içinden çıkan uyuşturucu ve dil uyuşmazlığından doğan anlaşmazlıklar derken, Lucy birden karnına yerleştirilmiş bir paket uyuşturucu ile birlikte Mr. Jang’in kuryesi oluveriyor.

Ardından da karnındaki paketin patlaması üzerine vücuduna sızan, hamile bir kadının rahmindeki bebeğin kemik gelişimine yarayan, fazlası ise vücuda atom bombası etkisi yaratan CPH4 maddesinden üretilen yeni model sentetik uyuşturucu ona doğaüstü yetenekler kazandırıyor. Zaten bu andan itibaren Lucy’nin sergilediği türlü numaralarla vakit öldürmeye başlıyorsunuz ve filmin ucuz bir aksiyondan öteye gidemeyeceğini de anlıyorsunuz. Beyin kapasitesi arttıkça, iletişim aygıtlarının içine girmekten zihin okumaya kadar her türlü kabiliyeti kazanan Lucy’yi giderek daha da kuvvetlenen bir süper kahraman olarak kabul ediyor ve yardım aldığı alık polislerle birlikte şehrin ortasında Uzak Doğulu mafya adamlarının hakkından gelişini zevkle izlemeye bakıyorsunuz. Aksi halde kafanızı işin ciddiyetine takar, filmin varoluşsal ve evrimsel konuları nasıl ahmakça ele alıp öylesine harcadığını düşünürseniz filmden nefret etmeniz bile mümkün.

Aslında film üzerinde düşünülmeyi pek hak etmediğinden burada biraz da kendi kendinize işkence etmiş olursunuz. Ama yine de insan aklına getirmeden edemiyor, filmin hayal gücünün sınırlarını zorlayabilecek müthiş çarpıcı, hakiki ve orijinal diyemesek de çekici bir bilim-kurgu eseri olabilecekken izle-unut tadında bir çerezlik olarak kalmasına çaresiz üzülüyorsunuz. Benzerlerine dönüp baktığımızda (çok uzaklaşıp Akıl Oyunları gibi yapıtlarla kıyaslamaya gerek yok) henüz üç yıl önce izlediğimiz Neil Burger imzalı Limitless mesela, Lucy’nin aksine en azından kendi içinde bir çelişkiye uğramamayı başarıyordu. Besson ise, inandırıcılıktan yoksun hikayesinin temelinde ‘tek geçerli ölçek zamandır’ demeye çalışıyor ama bunu diyebilmek için ıkınıyor resmen, aralara belgesel görüntüleri serpiştirmekten tutun evrim teorisini karıştırmaya kadar her yolu kazıyor ama mantıklı bir çıkış kapısı bir türlü bulamadığından boğulup gidiyor.

Tabii bir de tüm bilimsel mevzuların açıklanması için -çok lazımmış gibi- esas öyküye paralel eklenmiş bir profesör de eksik değil. Bir yanda Lucy, vücuduna sızan madde yüzünden can çekişip insanüstü bir varlığa dönüşürken diğer yanda da Professor Norman tarafından beynin yüzdelik kullanımıyla ilgili teoriler sunuluyor. Tahmin edersiniz ki ikisi bir noktada buluşuyor ve nihayetinde Norman, Lucy’yi yani sözüm ona evrenin sırrını bir USB olarak cebine atıyor.

Elbette Norman rolünde izlediğimiz kişi, profesör bozuntusu, bilge adam tiplemelerinin vazgeçilmezi Morgan Freeman’in ta kendisi ve bana kalırsa şu son oyunuyla da artık bu rolleri geri çevirmesinin zamanının geldiğini gösteriyor. Scarlett Johansson ise kamera açıları yüzünden her ne kadar seksiliğini sergilemeye fırsat bulamayıp Black Widow’daki performansını yakalayamasa da filmi hareketlendirmeye yetiyor. Güney Kore’nin büyük aktörü Min-sik Choi de beklendiği gibi bir kurtarıcılık sağlayamayıp harcanmış izlenimi yaratıyor.

Kısaca, Lucy beyninin yüzde 100’ünü kullanırken Besson kendisininkinin yüzde 10’unu bile kullanmak istemiyor ve güzel bir konuyu ucuzca harcıyor. Ortaya da, beyninizin yüzde 1’ini dahi kullanmadan izleyebileceğiniz vasat bir seyirlik çıkıyor.

Lucy

Vizyon Tarihi: 08 Ağustos 2014
Yapımı: 2014 – ABD , Fransa
Tür: Aksiyon, Gerilim
Süre: 90 Dak.
Yönetmen: Luc Besson
Oyuncular: Morgan Freeman, Scarlett Johansson, Min-sik Choi, Analeigh Tipton, Mason Lee
Senaryo: Luc Besson
Yapımcı: Luc Besson, Christopher Lambert