Yazar: Son Dakika Haberler

Cengiz Han önderliğindeki Moğollar orta Asya’dan doğuya doğru gelerek büyük bir istilanın adımlarını atmışlardır. Bu bölgede bulunan İslam imparatorluğunun da yıkımını hazırlamıştırlar. Maveraünnehir bölgesinde bulunan Buhara şehri bu dönemde İslamiyet’in önemli merkezlerinden biridir. Burada inşa edilen Kalyan minaresi en önemli İslami yapılardan biridir. Cengiz Han 1220 yılında Moğol kabilelerini birleştirerek orta Asya bölgesine doğru hareket etmeye başlamıştır. Cengiz Han bir şehre saldırmadan önce onlara teslim olmaları durumunda burada yaşayan halka zarar vermeyeceklerini aksi takdirde bütün halkı katledeceğini bildirirdi. Bu taktikle bir şehri fethettiğinde bir sonraki şehir sonunu görebildiği için teslim olmayı seçebiliyordu. Buhara şehri de teslim olmayı reddetmiştir. Bunu şehrin çevresini kaplayan yirmi metre yükseklikteki surlara güvenerek yapmışlardır. Ancak Moğol ordusu Buhara şehrini ele geçirerek buradaki halkı katletmişlerdir. Burada yaşayan bütün zenginlerin mallarına el koyulmuş ve şehir yakılmıştır.

Moğol istilası İslam dünyasında giderek bir yıkımı meydana getirmekteydi. Cengiz Han doğu ile batı arasındaki ticareti sağlamayı düşünüyordu. Cengiz Han’ın ölümüyle birlikte imparatorluk her biri ayrı bir bölgeyi kontrol eden dört oğlu tarafından yönetilmeye başlanıldı. İslam dünyasına göre Moğol istilası durdurulamaz bir haldeydi. Bu oğullarından birinin yönettiği ilhanlı hanlığı İslamiyet’i kabul ederek 14.yy’da Anadolu’yu istila ettiler. Ahlat şehrinde Selçuklu Türkleri, ilhanlılar ve Uygurlar bir arada yaşadıkları yapılan kazılarda görülmektedir. Selçuklular ve İlhanlılar İslamiyet’i kabul ederken Uygurlar ise Budist olarak bu bölgede yaşamışlardır. 14.yy’da orta Asya’da bulunan Çağatay Hanlığından çıkan Büyük Timur Sadece Moğol sancağı altında değil aynı zamanda İslam adı altında da mücadele edecektir. Timur’un amacı Cengiz Han’ın oluşturduğu Moğol imparatorluğunu tekrar bir araya getirerek sınırlarını daha da genişletmektir. Timur da Cengiz Han gibi şehirleri acımasızca fethetmeye başlamıştır. Timur Cengiz Han’dan farklı olarak İslam bilim ve kültürünün etkisi altında kalmıştır. Timur zamanında İslam bilim ve kültürü de yükselişe geçmiştir. Timur Semerkant şehrini imparatorluğunun başkenti olarak ilan etti ve bu şehri imparatorluğuna yakışır bir şekilde yapıtlar ile süsledi. Timur sadece büyük bir hükümdar değil aynı zamanda büyük bir Müslüman liderdir. Semerkant şehri de onun döneminde İslam’ın en önemli merkezlerinden biri olmuştur. Timur’un torunlarından Ulubey’in yapmış olduğu gözlem evi ile astronomik gözlemler yapmışlardır. Bu astronomik düzen ile yıldızların koordinatları ve büyüklükleri hakkında bilgiler elde etmişleridir. Greenwich meridyeninin bulunmasından yaklaşık 400 yıl önce Ulubey burada inşa ettiği gözlem evini bir meridyen üzerinde inşa ederek Greenwich meridyeninin bulunmasına katkıda bulunmuştur.

Avrupa’da batı medeniyeti kavramı ilk olarak yunanlılarla başlamış olup daha sonrada Romalılar tarafından geliştirilmiştir. Roma imparatorluğunun çöküşüyle batı medeniyeti karanlık bir çağa girmiştir. Daha sonra Rönesans döneminde batı medeniyeti tekrar gelişmeye başlamıştır.

Avrupa’daki orta çağ gezginlerinin İslam bilimini keşfetmesiyle Rönesans’ın ilk temelleri atılmıştır. Bu dönemde doğudan akan medeniyet nehri batıya ulaşmıştır. Halep’te bulunan Emevi Cami’sinde bulunan bilim ve astronomik araçlar Müslümanların dini ve bilimi sorunsuzca bir araya getirerek çalışmalar yaptığını ortaya koymaktadır. Orta çağda İslam dünyasında namaz vakitlerini belirlemek için basit araçlardan daha karmaşık teknolojik araçlar ürettikleri görülmektedir. Dini merkezlerde aynı zamanda bilim ve astronomi alanlarında da çalışmalar yapılmasına olanak sağlamışlardır. Müslümanlar İslamiyet’in doğuşuyla beraber yedi yüz yıl boyunca dünyanın bilimsel anlamda liderleri olmuştur. Tıp, astronomi ve mimari alanlarda da bir çok adım atmışlardır. Ortadoğu’da bu dönem İslamiyet’in altın çağı olarak bilinirken, batı daha gelişiminin ilk zamanlarındaydı. Bu dönemde Avrupa’da bilgi kaynağı yönünden eksiklikler bulunmaktaydı. Haçlı seferleriyle beraber bazı araştırmacılar Arap bölgesindeki bilimi öğrenmek amacıyla gelmişti. Bu insanlardan biri de Adelard’tır. Adelard İslam bölgesinde gördüğü dönemin astronomi alanındaki en önemli yapıtı plan Usturlab’ı yazdığı bir risale ile İngilizlere anlatmıştır.

Batı uygarlığı İslam imparatorluğu elinde bulunan Sicilya bölgesine gelerek burada İslam bilim ve kültürüyle ilk kez uzun bir süreli birlikteliği sağlamıştır. Sicilya bölgesinde İslam biliminin batıya ilk olarak aktarıldığının örnekleri mevcuttur. Bunlardan biri de bu dönemde oluşturulmuş olan dünya haritasıdır. Batı ve doğu arasında yapılan savaşlar iki uygarlık arasında bilgi ve kültür akışını sağlamaktaydı. Haçlılar Sicilya bölgesinden sonra ispanya’yı da alarak İslam bilim ve kültürüyle daha yakın bir etkileşim içine girmiştir. Toledo’da Arap eserlerinin Latinceye çevrildiği büyük bir merkez bulunmaktaydı. Toledo’da unutulmuş olan Yunan eserlerinin yanı sıra İslam biliminin eserleri de artık batıya taşınmaktaydı. Bunun etkisi çok hızlı bir şekilde görülmeye başlanıldı.  Yakın bir tarihe kadar karanlık çağda bulunan batı toplumları artık kendilerine yeni bir kültür inşa ediyordu. Bu da Avrupa’nın yeniden doğuşunda İslam imparatorluğunun etkisini gözler önüne sürmektedir. Bu dönemde Avrupa’da yapılan eserlerde İslam biliminin ve matematiğinin etkisi görülmektedir. Aristotales’in eserleri bu dönemde kurulan üniversitelerde okutulmaya başlanıldı. Ancak bu eserleri insanların anlamalarını sağlayacak hale getiren kişi İbn-i Rüşd’tür. Aristotales’in eserlerini yorumlayarak batıya sunmuştur. Floransa şehri dünyanın merkezinin doğudan batıyakaymasında ve Avrupa uygarlığının olgunlaştığı aynı zamanda batının orta çağdan çıkmasını sağlayan yeni fikirlerin ortaya çıktığı bir yerdir.

Orta çağda yaşayan Avrupa’daki bilim adamları Müslüman bilimciler ve filozoflardan gördükleri şeyleri modern dünyayı şekillendirecek bir hale getirdiler.

Şah ve Sultan: Kitap Yavuz Sultan Selim dönemini etkileyici bir biçimde, harika bir üslupla anlatmış. Osmanlı Devleti’nin en asabi hükümdarı olarak bilinen Yavuz Sultan Selim ve Safevi Devleti şahı Şah İsmail’in arasında ki ilişkiyi derinlemesine ele almış. Kitap içerisinde harika bir üslupla anlatılmış tasvirler okuyucuyu kedisine hayran bırakıyor.  Kitabın bir farklı özelliği de şu ki: iki farklı kişinin ağzından yazılmış. Bir bölümü Şah İsmail’in yakınında bulunan Kamber Can tarafından bir bölümü ise Yavuz Sultan Selim’in yakınında bulunan Can Hüseyin tarafından anlatılmış.

Kitap Kamber Can’ın yanında kaldığı Babaydar’la konuşmasından itibaren başlıyor. Babaydar kamber Can’ı büyütmüş, ona sevgisini vermiş. Onun babası değilmiş bu yüzden Kamber Can ona baba yerine Babaydar diye hitap etmiş. Kamber Can sık sık ailesiyle ilgili sorular sormuş ancak hiçbir zaman yanıt alamamış.

Bir sabah Babaydar Kamber Can’la uzun uzun sohbet eder. Ona bir yıldız torbası hediye eder. Buna yıldızlarını koy ve sakın ha sakı yanından ayırma der. O günden sonra ise Kamber Can’ı Şah İsmail’in yanına götürmek için Şah İsmail’in sağ kolu olan Aka Hasan gelir.Aka Hasan Kamber Can’ı Babaydar’ın evinden alır ve Şah İsmail’e götürür. Yolda ona hep iyi davranır.Kamber Can’ın Babaydar’dan ayrılma üzüntüsünü biraz olsun azaltmak için ona hikayeler anlatır, bir ikiz kardeşi olduğunu ve kendisinin de ondan ayrı oluğunu söyler. Kamber Can aslında Aka Hasan’ı seviştir ama neden Babaydar’ın yanından aldıkları bir türlü anlamamıştır. Şah İsmail’in yanına niye getirildiğine dair kimse bir şey söylememektedir. Ona bir köle gibi davranılmadığı bir gerçektir ama bir efendide değildir.

Kamber Can yavaş yavaş saraya alışmışken bir gün aniden hadım ettirilir. Her olayda olduğu gibi bununda nedenini niçinini bilmemektedir. Bunu yapanı bilse ondan hesabını soracaktır ama kimin emir verdiğini de bilmemektedir.

Zaman böyle ilerlerken Şah İsmail halkın gözünde oldukça iyi bir yere gelmiştir. Halk ona her geçen gün daha da bağlanmıştır, ancak günler geçtikçe ülkenin dirliği bozulmaya başlamıştır. Alevi olmayan suni halk canice kaynar kazanlarda ölüme terk edilmiştir. Meydanda bir sürü kişi öldürülmüştür.  Ancak bunların hepsi halka gözlerini boyayacak bir şekilde anlatılıyordur. Şah İsmail ise tek eşli iken birden fazla eşli hayata geçmiştir. Bir çok baba eş olması için ona kızını getirirken o bunların yanında güzeller güzeli Taçlı Hatun’uda kendine eş olarak isteyip hadım ettirilen Kamber Can’ı da  ona köle tayin etmiştir. Kamber Can bu durumdan oldukça memnundur. Devletin en güzeli Taçlı Hatun’a en yakın olmak işine gelmiştir. Böylece Taçlı Hatun’u yakından tanıma fırsatı eline geçmiştir. Taçlı Hatun’un bir çocukluk aşkı vardır  ve hiçbir zaman kendisini Şah İsmail’e teslim etmez. Hatta bir gün çocukluk aşkı Ömer’in hediye ettiği inciyi Şah İsmailgizlice alıp kulağına küpe yaptırmıştır.

Safevi devletinde günler böyle geçerken Osmanlı devletinde ise Yavuz Sultan Selim Amasya’da şehzadelik yapmaktadır. Babası Şah İsmail’in yaptığı bir çok şeye tepkisiz kalırken o bu duruma çok kızmaktadır. Bunların görmezlikten gelinemeyecek şeyler olduğunu düşünmektedir. Babasına Şah İsmail’e saldırmaları gerektiğiyle ilgili haber göndermiştir ancak karşılığında babasından ters tepki almıştır. Babasının bu olay karşısında tepkisiz kaldığını gören Yavuz Sultan Selim ise Şah İsmail’i yakından görmek için Safevi Devleti’ne gitmeye karar vermiştir. Yanında yoldaş olarak bir tek can dostu Hüseyin vardır.

Safevi Devleti’ne bir derviş olarak gizlice giren Yavuz Sultan Selim ve Hüseyin’i beklemedikleri bir sürpriz karşılar. Hüseyin’in yıllar önce ayrıldığı ikiz kardeşi Şah İsmail’in sağ kolu Aka Hasan’dır. Onları gören Safevi devleti askerleri Hüseyin’i Aka Hasan sanıp yanlarına koşmaya başlayınca Yavuz Sultan Selim tedirgin olmuştur ancak bir aksilik çıkmamıştır. Aka Hasan olayları kontrol altına almak için Hüseyin’in yanına gitmiştir ancak Yavuz Sultan Selim bir şekilde Şah İsmail’in karşısına çıkıp onla satranç oynamıştır. O Sırada ise Şah İsmail’in yanında eşleri ve yakın dostları da vardır. Yavuz Sultan Selim Şah İsmail’i çok yakından tanıma fırsatı bulmuştur ve onu satrançta yenmiştir. Aka Hasan ve Can Hüseyin ise perde arkasından iki lideri izlemektedir. İki ikiz kardeş ve iki ayrı lider. Eğer birisi kılıcına davranacak olsa kim kime dost kim kime düşman belli olmayan bir ortamda Can Hüseyin’in içi kan ağlamaktadır.

Ertesi gün ise Yavuz Sultan Selim Şah İsmail’i yakından görüp amacına ulaştığı için Amasya’ya dönmeye karar verir. Can Hüseyin Aka Hasan’a hiçbir şey söylemeden geri dönmek zorunda kalır ve bunun pişmanlığını günlerce yaşar…

Yavuz Sultan Selim’in Safevi Devletine yaptığı bu gizli gezi duyulduğunda babası çok kızar. Bu fevri hareketi karşısında tahtını şehzade Ahmet’e bırakmaya kalkar ve Yavuz Sultan Selim babasıyla tartışır. Onu iterek düşürür ve babası ‘ Oğul beni zebun ettin, inşallah şir-pençeler elinde can veresin!’diyerek beddua eder. Şir pençe ise aslan pençesi demektir.

Yavuz Sultan Selim’in babası Sultan Beyazid öldüğünde Yavuz Sultan Selim kardeşlerini mağlup ederek tahta geçmiştir ve ilk işi Safevi Devleti’ne sefer düzenlemek için hazırlıklara başlamak olmuştur.Bunu duyan Şah İsmail ise önceleri kendine güvenirken sonra karış karış kaçacak toprak aramıştır. Günlerce kaçmıştır. Bu süre içerisinde Yavuz Sultan Selim Şah İsmail’i arayıp ona mektuplar yazıp mesajlar göndermiştir. Aralarında geçen diyologlar, ilginç hediyeler bunun sadece askeri bir savaş değil aynı zamanda iki büyük liderin zeka savaşı olduğunuda göstermiştir.

Bir gün Yavuz Sultan Selim’e Şah İsmail tarafından hediye sandığıyla birlikte bir mektup gelmiştir. Mektupta her zaman ki gibi bir dörtlük yazmaktadır ve sandığın dibinde insan pisliği vardır. Buna karşılık olarak Yavuz Sultan Selim bir dörtlük, bir sandık dolusu bal göndermiştir ve şöyle demiştir ‘ Biz soframızda ne yersek, onu armağan ederiz.’

Yavuz Sultan Selim başkaldıran alevileri Şah İsmail ise sunni halkı öldürmüştür günlerce. Bu duruma dur demenin zamanı geldiğinde Şah İsmail ne olacaksa olsun deyip Yavuz Sultan Selim’in karşısına Çaldıran’da karşısına çıkmıştır. Çaldıran Savaşı’nda kim kime dost kim kime düşman belli değildir. Can Hüseyin ise hayatı boyunca bedelini ödeyemeyeceği bir hata yapmıştır. Elinde ki silahla, uzaktan seçemediği birisini vurmuştur ve o kişi ikiz kardeşi Aka Hasan’dır. Kardeşini vurmanın bedeli olarak ise Aka Hasan olmaya karar vermiştir. Yani aralarında ki benzerlikten dolayı kimse onu tanımayacağı için Aka Hasan olarak Şah İsmail’in yanında yerini almıştır.

Çaldıran Savaşında Şah İsmail mağlup edilmiştir ve Şah İsmail savaştan eşi Gülizar Begüm ile oğlunu alıp kaçmıştır. Bu ise Taçlı Hatun için bir yıkım demektir. Çünkü Şah İsmail onu savaşın ortasında bırakıp karısıyla birlikte kaçmıştır. Savaş sonunda tüm kadınlar intihar ederken Taçlı Hatun hadım ettirilen köle Kamber Can için hayatta kalmıştır.

Savaştan sonra İstanbul’a getirilen ganimetler, köleler ve kadınlar en iyi şekilde muhafaza edilmiştir. Yavuz Sultan Selim ise Safevi Devleti’nin başkenti Tebriz’e bir vali atayıp İstanbul’a gelmiştir. Şah İsmail’in eşlerinden birisi olduğunu anladığı Taçlı Hatun’u gören Yavuz Sultan Selim Taçlı Hatun’dan etkilenmiştir fakat düşmanının salyasının bulaştığı bir kadına el sürmeyeceği için Taçlı hatun’u bir başkasıyla evlendirmiştir. Ancak kocasıda onun bir emanet olduğunu bildiği için Taçlı Hatun’a el sürmemiştir.

Şah İsmail ise Taçlı Hatun’un hasretiyle yanıp tutuşurken onu Yavuz Sultan Selim’e yar etmektense öldürmeye karar vermiştir. Bunun içinde Hüseyin’i görevlendirmiştir. Ancak Hüseyin İstanbul’a geldiğinde öğrenir ki Yavuz Sultan Selimçıktığı bir sefer sırasında sırtında çıkan aslan pençesi denilen bir çıbanı sıktırdığı için vefat etmiştir. Bu durum karşısında Taçlı Hatun’u öldürmekten vazgeçip Tebriz’e dönmüştür.

Kocası ve gizliden gizliye oşlandığı Yavuz Sultan Selim’in ölümüyle yıkılan Taçlı Hatun yataklara düşmüştür. Yanında ise yine Kamber Can vardır. Kamber Can ise Taçlı’nın aşkıyla eriyip biterken Taçlı son nefesinde Kamber can’a aşkını itiraf eder ve o gün Kamber Can’ın en mutlu günüdür.

Taçlı öldükten sonra yıldız kesesinden ayrılmak isteyen Kamber Can kesenin içinde bir mektup bulur. Bu mektubu Babaydar yazmıştır ve onun ailesini açıklamaktadır. Kamber Can aslında Şah İsmail’in öz be öz yeğenidir. Bu durum karşısında Kamber Can öz amcası Şah İsmail’den biz kez daha nefret eder. Çünkü onu sırf taht kavgası çıkmaması için hadım ettirdiğini anlar. Hak ettiğini alamadığını anlar. Kalan günlerini Taçlı’nın mezarı başında geçirir. Bir gün o mezarın başında bir derviş görür ve nedensiz yere o dervişe her şeyini anlatır. İlgi çekici yanı şu ki; o derviş Taçlı’nın çocukluk aşkı Ömer’dir…

[poll id=”2″]

Eşitlik, özgürlük ve kardeşlik adına yapılan Fransız İhtilali, Avrupa tarihinde önemli bir dönüm noktası olmakla birlikte, Avrupa toplumlarının sosyal yaşamlarında yaptığı tahribat en az dile getirilen hareketlerden biridir. Dolayısıyla, devrimin bilinen sebep ve sonuç ilişkilerinden ziyade, toplumsal düzen üzerindeki dejeneretif etkileri üzerinde durmak yerinde olacaktır. 

İhtilalin Fikri Zemini 

17. yüzylın sonlarına kadar Avrupa düzeni, kendisini ilahi temellere dayandıran bir düzendi. insanlar, bu dünyayı Allah’ın yarattığı geçici bir yurt olarak görüyorlardı. Bu geçici yurtta tek meşru otorite ise ilahi kökenli otoriteydi. Irkçılık, bir ulusun diğerinden farklı ya da üstün olduğu gibi düşünceler insanlara yabancıydı. İktidar monarşilerin ya da derebeylerin elindeydi ve iktidarın babadan oğula aktarılması prensibi yürürlükteydi. Bu aristokrasi sistemi dini bir kaynağa dayanmıyordu, ama yine de iktidar sahipleri hiçbir zaman dini otoriteye karşı gelmiyor ve İlahi kaynaklı düzene uyma sözü veriyorlardı. 

Ancak bu düzenden memnun olmayan, mevcut düzeni kendi menfaatleri önünde engel olarak gören bir kesim vardı. Bu kesim, siyasi otoritenin kendisini İlahi kaynaklarla meşrulaştırmasından şiddetle rahatsızdı. Zira bu sistem, din dışı düzen isteyenler için hiç de uygun bir zemin değildi. Bu engelin ortadan kaldırılabilmesi ise, ancak kurulu Avrupa düzenini kökünden değiştirmekle mümkün olabilirdi. Politik, sosyal ve ekonomik yönden, Batı yeniden şekillendirilmeli ve özellikle dini otoriteden koparılmalıydı. insanların zihnine dini inançları güçlü kılan düşünceler yerine, dünyevi bir anlayış yerleştirilmeliydi. Bu sosyopolitik değişimin gerçekleşebilmesi için sadece hükümetlerin değişmesi, krallıkların devrilmesi yeterli değildi. Toplumun düşünce yapısının ve bireylerin zihinlerinin de değişmesi gerekiyordu. Bunun için dini inançlar zayıflatılırken, insanlara da yeni kimlikler Verildi. İnsanlar bir dini cemaatin mensubu olmaktan çıkıp, sadece birer “yurttaş” haline getirildiler. C Yurttaş” tanımı, zamanla yeni bir ideolojik düzenlemeyle “yoldaş”a da dönüşecektir.) 

işte bu değişim sürecinde Aydınlanma felsefesi ve Fransız Devrimi en büyük rolü oynadı. Aydınlanma, Avrupa’nın Katolik dünya anlayışından koparken, Onun yerine din dışı dünya anlayışının yerleştirildiğini göstermesi; Fransız Devrimi ise bunun için kullanılan yöntemleri açığa vurması bakımından dikkatlice incelenmelidir.

Aydınlanma felsefesinin dejenere ettiği Avrupa Toplumları 

Avrupa toplumları Aydınlanma felsefesiyle tanışana kadar, bu toplumların aklında pek fazla çözülmemiş sorular yoktu. insanın ne olduğu, hayatın ne anlam taşıdığı, insanın nasıl doğruyu bulabileceği ve neyin doğru, neyin yanlış olduğu konusunda farklı düşünceler taşımıyorlardı. Bu soruların cevapları din tarafından verilir; yetkisini yine dini kıstaslardan alan yöneticiler, insanları yönetirdi. Dinin insana öğrettiği temel değerlerin başında da, Allah sevgisi ve korkusu ve yeryüzünün insan için geçici bir yurt olduğu ve ölümden sonra sonsuz bir hayatın varlığı, insanın bu asıl yurt için çalışması gerektiği, kısaca ahiret inancı geliyordu. 

Aydınlanma ise dine dayalı toplum anlayışını ortadan kaldırdı. Bu durumda yukarıda sözünü ettiğimiz sorulara yeni cevaplar aranmaya ve akıl ve mantık dışı birtakım sözde cevaplar verilmeye başlandı. Din dışı ideolojiler de böyle doğdu. Burada ilginç olan, Aydınlanma sonucu doğan bütün ideolojilerin -liberalizm, sosyalizm, muhafazakarlık, ulusçuluk, faşizm gibi- hayatın, insanın ve dünyanın ne olduğu konusunda ortak bir “din dışılıkta buluşmasıdır. Diğer bir deyişle, hepsinin, dinin insana gösterdiği temel hedef olan Cennet’ten yüz çevirip, insanlara “dünyevi çıkarlar” vaat etmesi, insanın ölümden sonra neleri yaşayacağını göz ardı edip, yalnızca dünyada neler yaşayacağıyla ilgilenmesidir. Aydınlanmacıların bir kısmı ise “deist” idil yani bir Yaratıcı’nın varlığını kabul ediyorlardı. Ancak sahip oldukları düşünce tümüyle sapkın bir inançtı, çünkü bir Yaratıcı’yı kabul etmelerine rağmen, öldükten sonra tekrar diriltilip O’na hesap vereceklerini inkar ediyorlardı. Bu nedenle “Allah korkusu”nu da kendi akıllarınca reddediyor, insanın yalnızca kendine sorumlu olduğu yanılgısını öne sürüyorlardı. 

Aydınlanmanın bir başka özelliği, materyalist felsefeye öncülük etmesiydi insan böylece, mutlak varlığın madde olduğu, varlığını maddeye borçlu olduğu yalanına inandırılıyor ve maddeye dayalı amaçlara yöneltiliyordu Tüm bu telkinler ve yanlış yönlendirmeler sonucunda, ortaya Allah’a iman etmeyen ya da Allah’tan gereği gibi korkmayan, Allah’a karşı sorumlu ol düğü gerçeğini kabul etmeyen, yaşamı yalnız bu dünyadan ibaret sanar vicdanını körelten ve kullanmayanı çıkarcı, bencil, vefasız, sevgisiz, şef katsiz toplumlar ortaya çıktı. Böyle din ahlakından uzak toplum düzeni teşvik etmenin ne kadar büyük bir tehlike olduğu ise, sonraki yüzyıllarda daha iyi anlaşıldı. Tüm bunların neticesinde Avrupa ihtilaller, anarşi, terör, savaşla geçen bir yüzyıl yaşadı.

 Fransız aydınlanmasının gelişimi 

Fransız aydınlanmasının gelişiminde Mason localarının önemli bir rolü olduğu bilinir. Fransa’daki ilk localar, 1737 yılında Andrew Michael Ramsay adlı bir şövalye tarafından kuruldu. Ramsay, 1681 ‘de İskoçya’da doğmuş ve Edinburgh Üniversitesi’nde okumuştu. Asıl misyonu ise, o dönemde henüz gizli olan Mason localarına katılması ve Masonlardan oluşan ve Büyük Üstad Newton’un başkanlığını yaptığı Royal Society’e girmesinden sonra başladı. Locada yetenekleriyle dikkat çeken Ramsay, üstadlar tarafından Masonluğu Fransa’ya taşıyacak kişi olarak seçildi. Ancak Fransa gibi Katolik bir ülkede loca kurmak, bunun için izin almak zor bir işti. Bu nedenle de Ramsay, temkinli davranmaya karar verdi. Misyonuna başlamadan bir süre önce Katolikliği kabul etti ve kısa süre içinde kendini bir “şövalye”yaptırmayı başardı. Katolik ünvanlar altında Fransa’ya gittiğinde ülkedeki ilk locaları kurmak için gerekli izni rahatlıkla aldı ve Fransız Masonlugu resmi olarak 173Tde çalışmalarına başladı. Fransız loca ları kısa sürede hızla gelişti ve çok sayıda ünlü kişi örgüte katıldı. 

örgüt, krala ve kiliseye saygılı görünüyordu, ancak gerçekte içinde Mason luğun en devrimci ve kilise karşıtı kanadını taşıyordu. Bu kimseler, diğer Avrupa ülkelerinde olduğu gibi değişim için, “reform” yönteminin etki olmayacağını düşünüyorlardı. Onlara göre, daha keskin ve çarpıcı bir dönüşüm, bir ‘İhtilal”gerekliydi. İşte böyle bir ortamda Aydınlanma düşüncesinin en radikal ve en din karşıtı ekolü olan Fransız aydınlanması doğdu. 

illümine kökenli Masonluğun devrimde büyük rolü olduğu devrimin hemen arkasından kaleme alınan çeşitli kitaplarda dile getirildi. Yaygın bir iddiaya göre, Fransız Devrimi’ni ateşleyen ayaklanmanın planı, 1782 yılında Wilhelmsbad’da toplanan Büyük Masonik Konvansiyon’da yapılmıştı. Konvansiyona katılanlar arasında devrimin önemli liderlerinden Comte de Mirabeau da vardl. Mirabeau, Fransa’ya döner dönmez Konvansiyon kararlarının detaylarını Fransız locaları içinde organize etti. Devrimin perde arkasında önemli bir rol oynayan kişilerin başında ise Comte Cagliostro geliyordu. Asıl adı Joseph Balsamo olan Sicilya doğumlu Cagliostro, Almanya’da hem klasik Mason localarına hem de İllüminati locasına üye olmuştu. Bir süre sonra devrimin alt yapısını hazırlayacak ajanlardan biri olarak seçildi. Görevi tüm Avrupa’yı dolaşarak radikal ve devrimci düşünceleri yaymaktı. Sonunda Fransa’ya giderek Jakobenlere katıldı. 1785’teki Büyük Masonik Kongre’de devrimin hazırlığıyla ilgili yeni direktifler aldı. Aynı yıl patlak veren ünlü Kraliçe Gerdanlığı skandalının merkezinde Cagliostro vardı. Skandal, Kraliçe ile Kardinal arasında bir aşk macerası yaşandığı izlenimi vermek için düzenlenmiş bir komploydu ve halk arasında hem Kraliyettin hem Kilise’nin itibarını büyük ölçüde zayıflattı. Skandalın Masonların bir ürünü olduğunu Fransız romancı Alexandre Dumas da doğrular. 

Jakobenlerin İhtilaldeki rolü 

Fransız İhtilali’ndeki etkin olan liderlerin çoğu Jakoben klüplerine üyeydiler. Devrimin ardından da, “Jakobenlik” politik literatürde çok kullanılan bir terim haline geldi. Bu terimle, tepeden inmeci ve baskıcı bir yöntemle halkı halka rağmen yönetmeye soyunan kişiler ve kurumlar tanımlandı. Jakobenlik, insan hakları, demokrasi, eşitlik, özgürlük gibi süslü sloganlar altında belli bir grubun gerektiğinde zor da kullanarak topluma hakim olması isteği olarak bilindi. Fransız Devrimi’nden sonra da tarihte sayısız “Jakoben” ortaya çıktı. Sanki Jakobenlik kendi kendini yenileyen, yeniden üreten bir kurummuşçasına, pek çok ülkede tekrar tekrar hortladı. Bu Jakobenlerin ortak özellikleri ise hepsinin seküler oluşları ve seküler düzenler kurmak için toplumu reforme etmeye çalışmalarıydı. 

Jakobenler, işe iyi organize edilmiş bir tartışma kulübü olarak başladılar. Kulübe katılmak için belli bir giriş ücreti yatırmak ve daha sonra da belli aralıklarla ödeme yapmak gerekiyordu. Üyeler klüpte önceden hazırladıklari konuşmalar yaparlardı. Kadınlar üyeliğe kabul edilmiyordu. Toplam 5500 kadar Jakoben kulübü vardı. Bazı bölgelerde çalışmalar Mason localarıyla ortak yürütülürdü. Fransız yazar Pierre Miquel de, La Grande Revolution adlı kitabında Jakobenlerin çoğunun Mason localarına da üye Olduklarım vurgular. Masonik kaynaklar Rousseau, Montesquieu, Didemt gibi isımlerin masonluğunu üstüne basa basa duyurmalarına rağmen, -en az on bin ketle kesilmelidir•sözüyle ünlenen Marat’nın kayıtlarından mümkün olduğun. ca söz etmemeyi yeğlerler. Oysa, Amerikalı mason William R. Denslow•un 10.000 Famous Freemasons (10.n Ünlü Mason) adlı çalışmasında bildirdiğine göre, devrimin en radikal ve kanlı liderlerinden olan Marat, 1774’de ilk kez İngiliz Büyük Locası’nda inisye edilmiş, daha sonra da Amsterdam’daki Loge La Bien Aim& adlı locaya girmiştir. Aynı kitapta bildirildiğine göre 1793 yılında Jakoben Kulübü’nün başkanlığına seçilen Danton da Masondur ve Voltairel de yetiştirmiş olan Paris’teki ünlü Dokuz Kızkardeşler locasına üyedir. Devrimin en “kan dökücü’ lideri olan Robespierre de Masondur. 

Kanlı İhtilal 

Fransız Devrimi’nin en dikkat çekici yönü din aleyhtarı olması ihtilalden dindarlara buyuk zulüm uygulanmasıdır. Yerimin en ateşli gunlefinde bu çizŞ iyice belirgin hale gelmiş, Jakobenlerin yoğun pr0pagandası sonucunda yaygın bir “Hristiyanlıktan çıkma’ hareketi gelişmişti Hatta bunun yanı sıra Hristiyanlık yerine yeni sahte bir din üretmeye ‘yönelik çabalar da oldu. “Akıl dini” ve putperest sembolleriyle ifade edilen sapkın din ortaya atıldı. ilk belirtileri 14 Temmuz 1790’da, Federasyon Bayramı’nda görülen “devrimci ibadet” sapkınlığı gittikçe yayılmaya başladı.  Robespierre “devrimci ibadet”e kendince yeni kurallar da getirmiş, bu ibadetin ilkelerini bir rapor hainde belirleyerek adına da “Yüce Varlık İbadeti’demişti. Bu radikal ve sapkın gelişmeler sonucu ünlü Notre Dame Kilisesi’nin sözde “aklın tapınağı”na dönüştürülmesiydi. Kilisenin duvarlarındaki Hristiyan figürleri sökülmüş ve  orta yere “akıl tanrıçası”olarak tanımlanan bir kadın heykeli yerleştirilmişti. Fransız Devrimi’nin din aleyhtarı dalgası kısa sürede Avrupa’ya yayılmış ve 19. yüzyıl, din düşmanlığının en küstah ve saldırgan dönemi olmuştur. 

Üstelik Fransız Devrimi, ülkeyi bir kan gölüne çevirmiştir. Bugün aydınlar macı literatürde Fransız Devrimi övülerek anlatılır, oysa devrim Fransa’ya çok şey kaybettirmiş, 20. yüzyıla kadar sürecek Olan sosyal çatışmaları başlatmıştır. Ünlü İngiliz düşünür Edmund Burke’un Fransız Devrimi ve Aydınlanma dönemi hakkındaki analizleri bu konuda oldukça yol göstericidir• Burke, 1790’da yayınladığı Reflections on the French Revolution (Frangı Devrimi Hakkında Düşünceler) adlı ünlü eserinde, gerek Aydınlanma fikrini gerekse onun meyvesi olan Fransız Devrimi’ni eleştirmekte, bu hareketlenen toplumu bir arada tutan din, ahlak, aile yapısı gibi temel değerleri parçaladığını, teröre ve anarşiye zemin hazırladığını vurgulamakta, Aydınlanma ‘insan aklının parçalayıcı bir hareketi”olarak nitelemektedir.